آشنایی با مصاحبه و انواع آن

بسمه تعالی

( موسسه بین المللی خدمات آموزشی تحصیلی مهر خرد )

آشنایی با مصاحبه

 

منظور از مصاحبه کسب خبر است و رعایت یک سری اصول و فنون باعث جذاب شدن مصاحبه می شود.

مصاحبه همیشه تنها آگاهی از نظرات شخصی یا گروهی که مورد مصاحبه قرار می گیرد یا حتی آگاهی از نظرات اشخاص یا گروه های دیگر توسط شخصی که اطلاعاتی در این زمینه دارد نیست بلکه دسته کم یکی از روشهای کسب خبر میباشد .کسب خبر آن هم خبر ابتکاری یا تولیدی ، ( ترکیبی است از جواب هایی که فرد می دهد ) که میتواند مخصوص یک روزنامه یا رسانه همگانی باشد. ( وجه تمایز همه مطبوعات مصاحبه است )

 

دو مورد از تعاریف مصاحبه عمومی را بنویسید؟ یک تعریف از مصاحبه عمومی و یک تعریف از مصاحبه براساس خبر را بنویسید؟

تعریف مصاحبه: ( مصاحبه عمومی )

  • مصاحبه یک نوع ارتباط شخصی بین خبرنگار و مصاحبه شونده است که برای دریافت اطلاعات تازه، آگاهی از واکنش افراد عادی و معروف، انعکاس نظرها، افکار و اطلاعات ویژه شخصیت ها و دیگر افراد جامعه انجام میگیرد .
  • مصاحبه گفتگویی است بین دو یا چند نفر برای کسب خبر یا اطلاعاتی درباره آن افراد یا مطبوعات گوناگون
  • مصاحبه یکی از انواع خبرگیری مستقیم است که بوسیله آن عقاید و افکار شخصیت های مهم یا نظرات عامه مردم درباره موضوعات مختلف به ویژه مسائل روز بوجود میآید
  • مصاحبه یکی از شیوه های کسب خبر است که به منظور بدست آوردن خبری خاص از یک رویداد یا تحول در حال وقوع و یا ویژگی های یک حادثه و آگاهی از نظرات یک شخص یا گروه و شناخت آنها صورت میگیرد.

اهداف مصاحبه را توضیح دهید؟  4 مورد

هدف از انجام مصاحبه: 

  • دریافت اطلاعات بیشتر در مورد یک رویداد و آگاه کردن مخاطبان نسبت به مسائل جامعه .
  • آگاهی از واکنش افراد عادی و شخصیتها در مورد یک رویداد و انعکاس عقاید و نظرات آنها .
  • آموزش دادن به مخاطبان .
  • سرگرم کردن مخاطبان .

 

مثال 1:وزیر نفت در آستانه نهمین اجلاس کمیته نظارت سازمان کشورهای صادر کننده نفت ( اپک )  که در ژنو برگزار می شود ، طی مصاحبه ای موضع ایران را در مورد تعیین سقف تولید در سه ماهه چهارم سال جاری به گونه ای که قیمت پایه 21 دلار برای هر بشکه تبدیل شود اعلام کرد .

مثال 2: خرس های وحشی گرسنه به کندوهای عسل در سوادکوه یورش بردند و 20 کندو را نابود کردند. یکی از زنبورداران خسارت دیده در گفتگویی در منطقه سوادکوه گفت: این خرس علاوه بر هجوم به کندوها قبلاً هم در حمله های به گله های گاو در منطقه چندین رأس گاو را هم شکار کرده بود .

انواع مصاحبه :  

مصاحبه را میتوان به انواع مختلف تقسیم کرد. یعنی از نظر تعداد مصاحبه شوندگان، تعداد مصاحبه کنندگان و اینکه مصاحبه جنبه خبری دارد یا اطلاع از نظرات کارشناسی افراد درباره یک رویداد است .

1– مصاحبه خبری /  مصاحبه تفسیری :  

مصاحبه براساس تعریف خبر : 

مصاحبه گزارش حاصلی است از فراگرد ارتباط میان دوسوی ارتباط به منظور دستیابی به واقعیتی که دارای چند ارزش خبری میباشد . این گزارش ضمن آنکه تحت تاثیر ویژگی های دو سویه این فرا گرد باشد احتمالاً از عوامل درون سازمانی و برون سازمانی نیز تاثیر میپذیرد.

مصاحبه خبری :

در مصاحبه خبری هدف مصاحبهگر کسب اطلاعات دقیق و مشخص از منبع خبر جهت روشن شدن موضوعهای خبری روز است. در این نوع مصاحبه مطالب تنظیم شده حاوی اطلاعات جدیدی است که قبلاً انتشار نیافته است .

مثال: فرض کنید دولت اعلام میکند که تعدادی از کارشناسان ایرانی را برای همکاری با دولت کویت به آن کشور اعزام خواهد کرد تا در زمینه کشف و بهرهبرداری از منابع نفت با متخصصات کویتی همکاری کند. خبر این موضوع در روزنامه منتشر میشود اما چندین سئوال باقی است که برای یافتن پاسخ آنها نیاز است مقامات مسئول وزیر نفت توضیح دهد که آیا ایران در کار اکتشاف و بهرهبرداری منابع نفع در آن کشور سرمایه گذاری هم میکند. همکاری دو کشور به چه صورت و تا چه اندازهای خواهد بود و اینکه چه تعداد کارشناس ایرانی به کویت خواهند رفت و مدت همکاری دو کشور چه مدت زمانی خواهد بود و پرسش هایی از این قبیل که برای دریافت پاسخ به آنها خبرنگار باید با مقامات مسئول کشور مصاحبه کند . اینگونه اطلاعات را نمیتوان از فرد دیگری مثل وزیر کشاورزی به دست آورد تا چه رسد به مردم کوچه و بازار. در اینگونه مصاحبه ها مطالبی که مصاحبه شونده بیان میکند باید دارای اعتبار و ارزش باشد. وقتی خبر براساس اینگونه پاسخها جمع آوری شود یک مصاحبه خبری تنظیم شده است .

بنابراین مصاحبه خبری دارای چند ویژگی به شرح ذیل است :  

  • موضوع مصاحبه در رابطه با رویدادهای جاری است .
  • مصاحبه شونده ( منبع خبر ) کسی است که گفته های او برای خواننده ارزش و اعتبار دارد .
  • خبر تنظیم شده اطلاعات بیشتر و تازهای برای روشن شدن و فهم موضوع به خواننده میدهد که در خبر قبلی نبوده است .

مصاحبه تفسیری :

ارتباط مستقیم با مصاحبه خبری دارد که در آن مجری یا مصاحبه کننده باید فردی باشد که خودش اطلاعاتش زیاد باشد و درآن مصاحبه نظر شخصی خودش را دخالت دهد.

مصاحبه تفسیری :

این مصاحبه بر 5 قسم می باشد :

  • مصاحبه فوری
  • مصاحبه با شخصیتها
  • مصاحبه اتفاقی
  • مصاحبه گروهی
  • کنفرانس مطبوعاتی

– مصاحبه تفسیری :

همانطور که گفته شد پس از وقوع هر خبری برای روشن شدن جزئیات رویداد اقدام به مصاحبه خبری میشود تا اطلاعات تازه را به آگاهی خوانندگان برساند. همگام با این نوع مصاحبه مصاحبه تفسیری نیز صورت میگیرد که مصاحبه شونده در مورد وقوع آن رویداد نظر خود را بیان میکند. مصاحبه شوندگان در این نوع مصاحبه دارای دیدگاهی هستند که گاه به خبر اعتبار می بخشند و آن را توجیه میکنند و گاه ممکن است نظر آنها مغایر نظر یا خبر اعلام شده باشد . مثلاً در مورد خبری که در بررسی مصاحبه خبری گفته شد خبرنگار برای کسب نظر برخی افراد که صاحب نظر شناخته میشوند مصاحبه های ترتیب میدهند تا از دیدگاه آنان در رابطه با تصمیم دولت در مورد اعزام کارشناس به کشور کویت خوانندگان خود را مطلع کنند. ممکن است این شخص نظر مساعد نسبت به اعزام کارشناسان ایرانی داشته باشد و آنرا به نفع کشور بداند یا برعکس این اقدام را مغایر منافع و مصالح ملی تشخیص دهد. به هر حال این یک نظر شخصی است .

مثال: ناآرامی ها در اندونیزی زمانی آغاز شد که سربازان به ساختمان مقر حزب دموکراتیک حمله ور شدند و با ضرب و جرح طرفداران وی نزدیک به 200 نفر از آنان را دستگیر کردند. خانم «بوجاجیو» عضو گروه حمایت از حقوق بشر در اندونزی که مقر آن در لندن است در مصاحبهای با شبکه خبری B.B.C اوضاع کنونی اندونزی را چنین ارزیابی میکند: …

2– مصاحبه فردی / مصاحبه گروهی :

 مصاحبه فردی :

در مصاحبه های فردی هدف کسب آگاهی و شناساندن افراد معروف و یا غیرمعروف، عقاید، افکار و نظرهای آنان در زمینههای سیاسی، فرهنگی، مذهبی، اجتماعی، علمی و … است. در مصاحبه فردی شخص در مورد خودش سخن میگوید. اینگونه مصاحبه ها را میتوان با هر فردی از افراد جامعه انجام داد ولی باید به این نکات توجه داشت:

  • فرد به خاطر شخصیتش در جامعه معروف است و کارها و گفته هایش ارزش ویژه دارد .
  • فرد مشهور نیست اما عملی که انجام داده مورد توجه قرار گرفته است. مثلامثلاً اختراع یا اکتشافی کرده، در جنگ شهامت ویژهای از خود نشان داده، پرستار فداکاری بوده یا کارهایی از این قبیل ….

برخلاف مصاحبه خبری که توصیف محیط مصاحبه و حرکات مصاحبه شونده ضروری نیست، اما در تنظیم مصاحبه فردی چه با افراد معروف و چه با افراد عادی این کار ضروری است .

هدف مصاحبه فردی :

  • شناساندن طرز تفکر
  • آشنایی با عقیده یا نظرات مصاحبه شونده که یکی از اهداف مهم میباشد

             

 

مصاحبه گروهی را تعریف و دو ویژگی آن را بنویسید ؟ مصاحبه گروهی یا جمعی :

در مصاحبه گروهی آگاهی از عقاید، افکار و نظر تعداد زیادی از افراد جامعه مورد توجه و نظر است و خبرنگار اطلاعات خود را از چندین نفر به دست میآورد. معمولا موضوع مصاحبه گروهی مطالبی در رابطه با وقایع جاری است که مستقیما به مردم مربوط میشود. تفاوت مصاحبه گروهی باً مصاحبه خبری در این است که مصاحبه شونده شخص مسئولی نیست بلکًه فردی است که فقط نظر خود را بیان میکند. مصاحبه گروهی تحت عنوان نظرخواهی نیز صورت میگیرد. فرض کنید دولت میخواهد درباره پذیرش دانشجو در دانشگاهها تصمیم بگیرد که شرط ورود به دانشگاه را میزان معدل سال آخر دبیرستان تعیین کند. خبرنگاران روزنامه در سطح شهر نظر گروهی از دانش آموزان را در این باره جویا میشوند و نظرات آنان راکسب میکنند و به چاپ میرسانند. این نوع نظرسنجیها گاه یک تصمیم را مسجل یا قطعی میداند و گاهی آنرا تغییر میدهد .

در مصاحبه گروهی به چه نکاتی باید توجه کرد ؟

در تهیه مصاحبه های گروهی باید به این نکات توجه داشت :

  • گرچه یافتن افراد برای مصاحبه کار مشکلی نیست ولی باید توجه داشت که انتخاب افراد باید با موضوع مصاحبه منطبق باشد. مثلامثلاً اگر موضوع مصاحبه در زمینه مسائل کارگری است، مصاحبه شوندگان را باید از میان کارگران کارخانهها انتخاب کرد .
  • تعداد مصاحبه شوندگان در اکثر موارد بین 10 تا 20 نفر کافی است ولی باید توجه داشت که اینگونه مصاحبه ها را هیچگاه نمیتوان به عنوان یک تحقیق علمی تلقی کرد مگر تعداد و روش انتخاب افراد با اصول و روشهای آماری منطبق باشد. اگر هدف تنها ارائه تصویری از نظرها و افکار افراد محدود و معینی از جامعه باشد مصاحبه گروهی برای این منظور مناسب است. بنابراین در مصاحبه گروهی نباید اطلاعات جمع آوری شده را به کل جامعه و حتی به گروه خاص تعمیم داد. از اینرو به جای آنکه نوشته شود کارگران کارخانهها معتقدند که ….؛ باید نوشت: اکثر کارگرانی که در این مصاحبه شرکت داشتند معتقدند که . …
  • در اینگونه مصاحبه ها باید توجه داشت که برای همه مصاحبه شوندگان سئوالات یکسان پرسیده شود .
  • پرسشها باید ساده و روشن مطرح شوند تا مصاحبه شونده بتواند مفهوم مطلب را به سرعت دریابد. بنابراین نباید پرسشهای طولانی و پیچیده را در مصاحبه گروهی مطرح کرد .

 

 

طبقه بندی مصاحبه از لحاظ ساختار طبقه بندی 3 گانه ( بسیار مهم )

  • مصاحبه درباره یک موضوع، در این مصاحبه هدف کسب اطلاعات درباره موضوعی است )سیاسی، اجتماعی ،هنری و غیره( که موضوع باید برای مخاطبین مهم و جالب توجه باشد، طبیعی است که مصاحبه شونده و مصاحبه کننده باید درباره موضوع مورد مصاحبه صاحب نظر باشند.
  • مصاحبه در مورد عقیده و نظر، در این قبیل مصاحبه نظر و عقیده شخص مصاحبه شونده راجع به مطلب بخصوصی برای ما حائز اهمیت است. لازم به ذکر است که میزان اهمیت مطلب مورد مصاحبه با شخص مصاحبه شونده ارتباط مستقیم دارد. به عنوان مثال برای مخاطبین نظر و عقیده وزیر اقتصاد و بازرگانی درباره مبادلات بازرگانی با یک کشور خارجی دارای اهمیت بیشتری است تا مصاحبه با یک تاجر کالا
  • مصاحبه با یک شخص ، در این مصاحبه خود شخص مصاحبه شونده برای ما حائز اهمیت میباشد و اطلاعاتی که راجع به خودش میگوید برای ما دارای اولویت میباشد . هدف از این مصاحبه کسب اطلاعات درباره شخص از خود اوست.

 

3– مصاحبه هدایت شده یا بسته ( منظم )

مصاحبه هدایت نشده یا آزاد ( غیرمنظم ) مصاحبه هدایت شده یا بسته :

مصاحبهای را گویند که اختیار طرح پرسشها و کنترل جریان مصاحبه در دست مصاحبه کننده میباشد. مصاحبه کننده پرسشهای مشخص مطرح میکند و جوابهای مشخص هم از مصاحبه شونده میخواهد. ارزیابی رفتار و حرکات غیرکلامی ضروری است زیرا خبرنگار ممکن است بتواند میزان تمایل یا عدم تمایل مصاحبه شونده را نسبت به مصاحبه تعیین کند. اگر مصاحبه شونده نسبت به موضوع مصاحبه و فرد مصاحبه کننده نظر موافق داشته باشد میتوان حدس زد که مصاحبه با موفقیت انجام میشود. اگر احساس شود که مصاحبه شونده مایل به همکاری در مصاحبه است میتوان پرسشهای مشخص را از همان ابتدا مطرح کرد اما برعکس اگر حس شود که او حالت دفاعی به خود گرفته است بهتر است که مصاحبه را با سئوالهای آسان شروع کرد و سئوالهای مهمتر به مراحل بعدی مصاحبه موکول گردد .

مصاحبه هدایت نشده را تعریف کنید مصاحبه هدایت نشده یا آزاد :

مصاحبهای را گویند که موضوع و پرسشها قبلاقبلاً تعیین نشده باشد و کنترل جریان مصاحبه در دست مصاحبه شونده باشد .

معایب مصاحبه هدایت نشده را بنویسید؟ /  کاستیهای مصاحبه هدایت نشده :

  • برای تهیه و تنظیم آن احتیاج به صرف وقت زیادی است. خبرنگاری که موظف است در روز چند خبر تهیه کند نمیتواند وقت خود را برای اینگونه مصاحبهها صرف کند .
  • کنترل مصاحبه در دست کسی است که معمولامعمولاً نباید باشد. خبرنگاری که به روش هدایت نشده مصاحبه میکند اختیار ناچیزی از خود دارد .
  • امکان خارج شدن از موضوع و طرح مسائل غیرضروری در مصاحبه هدایت نشده بسیار زیاد میباشد .

 

ترکیب روش مصاحبه هدایت شده و آزاد را شرح دهید؟ ترکیب روش هدایت شده و آزاد :

خبرنگاران به ندرت از یکی از دو روش مصاحبه هدایت شده و هدایت نشده استفاده میکنند. بهترین روش این است که هر دو حالت با یکدیگر ترکیب شود و مصاحبه به صورت ترکیبی از هر دو نوع باشد. در مصاحبه خبری و گروهی مناسب است خبرنگار مصاحبه را به صورت هدایت شده اداره کند، پرسشهای مشخص بپرسد و کنترل جریان مصاحبه را در دست بگیرد .در مصاحبه فردی هنگامی که خبرنگار میخواهد به مصاحبه شونده اجازه دهد تا عقاید، نظرات و مطالب جالب خود را بیان کند مصاحبه هدایت نشده یا آزاد با طرح کردن سئوالات کلی و عمومی مناسب است .

مصاحبه عمقی را شرح دهید؟

4-مصاحبه عمقی / مصاحبه گسترده  مصاحبه عمقی : 

در واقع یک گفتگوی دو طرفه است. از یکسو روزنامه نگار متخصص و صاحب نظر و از سوی دیگر صاحبان اندیشه و متخصص در زمینههای مختلف سیاسی، اقتصادی، پزشکی، ادب و فرهنگ و … به عنوان مصاحبه شونده یا مصاحبه شوندگان قرار دارند. دایره موضوع مورد گفتگو در مصاحبه عمقی هر چه محدودتر باشد به سمت تخصصی شدن پیش میرود. فرض کنیم یک روزنامه نگار متخصص در امور سینما با کارگردانی گفتگویی در مورد صرفاً سینما به عمل میآورد .

 

موضوع سینما یک موضوع تخصصی است و بحث حول محورهای فنی، تکنیکی و پیام سینمایی دور میزند. چنین گفتگویی دو طرفه و شکل یک مصاحبه عمقی میگیرد با این حال میتوان گفت از این هم تخصصیتر میتوان برخورد کرد. مثلامثلاً گفتگوی یک روزنامه نگار متخصص با یک صاحبنظر در امور سینما صرفاصرفاً در مورد سینمای سیاسی، کمدی و یا غیره. بدین ترتیب دایره بحث محدودتر و عمق گفتگو بیشتر میشود .

پرسش و پاسخ در مصاحبههای عمقی با دیگر انواع مصاحبهها تفاوت اساسی دارد. زیرا روزنامه نگار متخصص صرفاً یک پرسشگر نیست بلکه خود صاحبنظری است که با اداره مصاحبه نظرات مصاحبه شونده متخصص را مورد تجزیه و تحلیل قرار میدهد .

مصاحبه عمقی یک مصاحبه یک طرفه نیست بلکه مصاحبهگر و مصاحبه شونده هر دو در بحث سهم دارند تا ضمن شکافتن موضوع مورد بحث به نتیجهای دست یابند. بیشترین کاربرد مصاحبه عمقی در نشریات تخصصی میباشد .

 

میزگردها جزء کدام مصاحبه قرار میگیرد؟  کامل شرح دهید؟ اجزاء  مصاحبه عمقی :

میز گردها : 

میزگردها که خود نوعی مصاحبه به شمار میروند در زمره مصاحبههای عمقی است، با این تفاوت که روزنامه نگار متخصص به چندین تن از اهل فن و صاحبنظر گفتگویی را درباره یک موضوع ترتیب میدهند. میزگردها اگر جنبه خبری داشته باشند معمولاً قبل از وقوع رویداد یا بعد از وقوع آن ترتیب داده میشود. در میزگردها نیز روزنامه نگار متخصص اداره مصاحبه را بر عهده دارد .

مصاحبه گسترده یا در سطح :

مصاحبه گسترده در سطح به مسائل و موضوعهای مختلف میپردازد و عمق مطالب را مورد توجه قرار نمیدهد. سئوالات کوتاه و در نتیجه پاسخها نیز کوتاه خواهد بود و گاه مصاحبه شونده با بلی و خیر میتواند به پرسشها پاسخ دهد. در این نوع مصاحبه میزان سواد، دانش، آگاهی و تخصص موردنظر نیست و به همین دلیل موضوعهای مختلفی آن هم در سطح مورد سئوال قرار میگیرد. مصاحبه شونده ممکن است یک رئیس جمهور، یک پزشک، یک راننده تاکسی و یا یک کارگر باشد. در این نوع مصاحبهها که پرسشها و پاسخها ساده است هدف کسب اطلاعات و اخبار بدون ریشه یابی موضوع است. در مصاحبه گسترده ممکن است پرسشها از دانستن نام، شغل، محل زندگی، تعداد اعضای خانواده، چگونگی گذراندن اوقات فراغت و یا … باشد.

 

مصاحبه با شهود عینی : 

مصاحبه مستندی که درباره حوادث تاریخی اتفاق می افتد این نوع مصاحبه بیشتر در مواقع بروز حوادث و رویدادهای حاد و خبرساز صورت می گیرد .زیرا هیچ سند و مدرک دیگری که در اسرع وقت قابل دسترس باشد وجود ندارد مثلاً در صحنه تصادف از چند نفر شاهد عینی که در محل حضور داشتند سوال می شود.

مصاحبه مستند به چه مصاحبه ای گفته میشود؟

این مصاحبه درباره حوادث تاریخی برای آگاهی از رویدادهای تاریخی مهم که احیاناً کمتر ثبت و ضبط شده و اطلاعات کمی درباره آنها وجود دارد با اشخاصی که در بطن ماجرا بودهاند یا مطالعات و آگاهیهای خاصی در این زمینه دارند صورت می گیرند.

مثال : مکانهای تاریخی ناشناخته با فرد یا افردای که در آن مکان مستقر هستند بصورت مستند مصاحبه میکنند .

مثال: فرض کنید درباره حوادث دوران انقلاب اسلامی بعضی شخصیتها می توانند تاریخ متحرک باشند و حوادث آن دوره را به خوبی بازگو کنند.

5– مصاحبه کتبی ( غیرحضوری ) / مصاحبه شفاهی (حضوری ) مصاحبه کتبی ( غیرحضوری )

عدهای از مصاحبه شوندگان ترجیح میدهند جواب سئوالها را به صورت کتبی بدهند زیرا هم تسلط بیشتری پیدا میکنند و هم فرصت کافی برای پاسخ دادن در اختیار دارد. در این مصاحبه خبرنگار سئوالها را به صورت کتبی به مصاحبه شونده ارائه میدهد و مصاحبه شونده نیز پاسخ سئوالها را به صورت کتبی میدهد. مصاحبه کتبی کمتر جنبه خبری پیدا میکند و از عمدهترین کاستیهای آن عدم حضور خبرنگار است و این احتمال همواره وجود دارد که مصاحبه شونده به سئوالهایی پاسخ ندهد .

مصاحبه شفاهی  ( حضوری )

این نوع مصاحبه شامل تمامی انواع مصاحبه است. مصاحبه کننده باید علاوه بر تسلط بر تکنیکهای مصاحبه، آگاهیهای عمومی گستردهای هم داشته باشد. این آگاهیها در حد تخصصهای روزنامهنگاری است. یک مصاحبه کننده باید از علوم مختلف به ویژه جامعه شناسی و روانشناسی شناخت کافی داشته باشد. شناخت سریع مخاطب و مصاحبه شونده و حالات روحی او مهمترین ابزار در دست مصاحبه کننده است، زیرا خبرنگار باید در اولین نگاه حالتهای مصاحبه شونده را ارزیابی  کند و با نخستین سئوال این ادراک را کامل کند و در عین حال خبرنگار باید همیشه چند سئوال در حافظه خود آماده عرضه داشته باشد .

کنفرانس مطبوعاتی ( خبری ) را شرح دهید؟

6– کنفرانس مطبوعاتی ( خبری )

یکی از راههای اطلاع رسانی به وسیله رسانهها به مردم کنفرانس مطبوعاتی است. مسئولان برای آگاه کردن مردم از تصمیمهای تازه، فعالیتها و اعلام برنامههای آینده با دعوت از خبرنگاران و روزنامهنگاران رسانههای خبری اقدام به تشکیل کنفرانس مطبوعاتی میکنند. در این گردهماییها مسئول دعوت کننده ابتدا هدف خود را از این تجمع بیان میدارد و به تشریح نکات موردنظر خود میپردازد و سپس به خبرنگاران فرصت ارائه پرسشها داده میشود. نقش پرسشهایی که توسط  خبرنگاران در کنفرانس مطبوعاتی بیان میشود بسیار مهم است. سئوالات سنجیده ،پخته و روشن ارتباط با مصاحبه شونده را تا حدی برقرار میکند، سئوال باید طوری مطرح شود که مصاحبه شونده را از طفره رفتن بازدارد .

ویژگیهای مصاحبه کننده در کنفرانس مطبوعاتی چگونه می باشد؟

هنگام طرح سئوال باید به چشم مصاحبه شونده مستقیما نگریست و پرسش را با صدای بلند و شمرده بیان کرد. با طرح سئوال سنجیده، مخاطب به سمت خبرنگار جلب میشود، همچًنین مخاطب قراردادن مصاحبه شونده به اسم و عنوان شغلی و وضع آراسته خبرنگار در ایجاد این ارتباط مؤثر است .

انواع ارتباط در مصاحبه را نام برده ؟ یک مورد را شرح دهید؟ انواع ارتباط در مصاحبه :  

ارتباطات کلامی : ارتباط کلامی شامل کلیه اطلاعاتی است که بین دو طرف مصاحبه در قالب گفتگو مبادله میشود و به سه دسته تقسیم میشود:

الف( پاسخهای مستقیم مصاحبه شونده به سئوالات خبرنگار .

ب( اطلاعات پیشبینی نشده یا غیرمنتظره .

ج( مطالب کم ارزش، غیرضروری و قابل حذف .

 

ارتباطات غیرکلامی : بیشتر در مصاحبههای فردی به کار گرفته میشود و از اهمیت بالایی برخوردار است. استفاده از حرکات دست، صورت، انواع و اقسام نگاهها )یعنی ارتباطات غیرکلامی( که در حین مصاحبههای غیرخبری باید به آنها توجه کنیم .

 

عوامل موثر در کیفیت مصاحبه را بنویسید؟ ( 4مورد )

عوامل مؤثر در کیفیت مصاحبه:

 

  • جسارت و شجاعت خبرنگار .
  • شخصیت مصاحبه کننده و مصاحبه شونده .
  • مشخص کردن اهداف مصاحبه .
  • انتخاب سئوالهای مناسب .
  • اوضاع و شرایط اجتماعی و سیاسی به عنوان عامل بازدارنده یا عامل مشوق .

ویژگیهای سئوال در مصاحبه را بنویسید؟ ( 4 مورد ) ویژگیهای سئوال در مصاحبه :

  • کوتاه و معنیدار باشد .
  • شفاف و قابل درک باشد یعنی مبهم نباشد .
  • موضوعیت داشته باشد .
  • فراگیر باشد .
  • متنوع باشد .
  • فاقد تعارف و القاب بی مورد باشد .
  • در قالب بازپرسی و یا گفتگوی خودمانی نباشد .
  • سئوال نباید چند بخشی باشد زیرا ممکن است فقط بخشی از آن مورد توجه پرسش شونده قرار گیرد و بخش دیگر آن فراموش شود .
  • پرسش باید به گونهای صریح و واضح باشد که پرسش شونده چارهای جز پاسخ صریح و مستقیم نداشته باشد .

قواعد عمومی مصاحبه را بنویسید؟ ( 4 مورد )

قواعد عمومی مصاحبه :  

  • ثبت و ضبط اطلاعات .
  • یادداشت برداری و خلاصه نویسی، نه دیکته نویسی .
  • ابداع شیوه خلاصه نویسی شخصی .
  • عدم طرح سئوالهای ساده و پیش پا افتاده .
  • انعطاف پذیری مصاحبه گر .
  • محور اصلی مصاحبه نیازها و الویتهای مخاطبان باشد .
  • هنر و مهارت خوب گوش دادن و خوب فهمیدن .
  • مصاحبه شونده احساس تخلیه اطلاعات نکند .

 

مصاحبه های رادیویی و تلویزیونی  و تفاوت آن با مصاحبه های مطبوعاتی؟

اصولاً مصاحبه های مسطبوعاتی و رادیو تلویزیونی تفاوتهای جزئی با هم دارند. باید تاکید کرد که ذوق و هنر و تفکیک مصاحبه کننده و تسلط او بر کارش وجه تمایز هر مصاحبه می باشد.

مزیت های مصاحبه های مطبوعاتی ( تفاوتهای جزئی ) :

در این نوع مصاحبه ها از آنجاکه خواننده مستقیماقیماً بامصاحبه شونده و فضای مصاحبه رودررو نیست مصاحبه شونده نسبتاً با اعصابی آرامتر و مسلط تر با مصاحبهگر روبرو میشود . در این مصاحبه بسیاری حرفها و بخشها ممکن است ضمن مباحث اصلی پیش کشیده شود که خبرنگار باید از نقل آن خودداری کند. بین صورت احساس نزدیکی و پیوند بیشتری بین مصاحبهگر و مصاحبه شونده ایجاد می شود همچنین در این مصاحبه ها وقت و امکانات بیشتری در اختیار است و دست هر دو طرف برای توجه به مسائل مورد علاقه بازتر است.

 

معایب مصاحبه های مطبوعاتی : 

  • معمولاً مصاحبه شونده نمی داند چه قسمتهای از صحبتهایش ضبط یا یاداشت می شود.
  • مصاحبه شونده نمی داند کدام بخش از صحبتهای نقل می شود و کدام قسمتها قراموش یا حذف می شود..
  • در این مصاحبه حالت چهره و رفتار مصاحبه شونده کمتر انعکاس پیدا میکند.

 

مصاحبه های رادیوئی ؟ مطبوعاتی ؟ تلویزیونی ؟

در مصاحبه های رادیویی حالت چهره و رفتار مصاحبه شونده دیده نمیشود. از این رو ترس و اضطراب کمتری وجود دارد . اما ترسی که در این مصاحبه وجود دارد ترس از بد حرف زدن ، واضح صحبت نکردن و مواردی از این قبیل می باشد.

توجه داشته باشید.

در مصاحبه های مطبوعاتی چنین حالتی وجود ندارد. در این مصاحبه ها چون با صدا همراه است محافظه کاری، گزافهگویی، ترس یا رضایت بخصوص در پخش های مستقیم بسیار دیده میشود . اما در مصاحبه های مطبوعاتی در مصاحبه گر اطمینان و اعتماد بیشتری وجود دارد

در مصاحبه های تلویزیونی مصاحبه شونده تحت تاثیر دوربین فضای فیلم برداری، نورپردازی قرار می گیرد. به همین دلیل ممکن است بخشی از آزادی بیان خود را از دست بدهد واحتمالاً چهره واقعی خود را نشان نمی دهد.

 

انواع سوال در مصاحبه :

الف – سئوالات کلی : اگر هدف از مصاحبه، گرفتن پاسخهای کلی از مصاحبه شونده باشد از این سئوالات استفاده میکنیم .

ویژگی های سئوالات کلی : ( 4 مورد )

-جواب کلی به دنبال دارد .

-معمولامعمولاً مدت مصاحبه را طولانی میکند .

-فضای حاکم بر مصاحبه گرم و صمیمانه است، زیرا مصاحبه شونده مجبور نیست الزاما به پرسشهای خاصی پاسخ دهد .

-پاسخهای کلی به سئوالات کلی معمولاً حجمی از اطلاعات را نیز به دنبال دارد که ممکًن است در متن آنها نکات مهمی وجود داشته باشد .

-در پرسش کلی کنترل مصاحبه در اختیار مصاحبه شونده است .

 

الف – سئوالات جزئی : اگر هدف از انجام مصاحبه کسب اطلاع از جزئیات باشد، از سئوالات جزیی استفاده میکنیم .

ویژگیهای سئوالات جزئی : ( 4 مورد )

  • روشن کننده جزئیات است .
  • حجم کمتری از اطلاعات را بیان میکند .
  • مدت زمان مصاحبه عموماً کوتاهتر است .
  • فضای حاکم بر مصاحبه سرد است .
  • کنترل مصاحبه در اختیار مصاحبه کننده است .

در هر مصاحبه چند نوع پرسش دارید؟

نکته : در هر مصاحبه دو گونه پرسش مطرح میشود :  

 

پرسش های اولیه: پرسش هایی هستند که از پیش طراحی شدهاند .

پرسش های ثانویه: پرسش هایی هستند که در جریان مصاحبه بر اساس پاسخ های مصاحبه شونده مطرح می شوند. در بسیاری از موارد پرسش های ثانویه مهم تر از پرسش های اولیه است .

 

آمادگی برای انجام مصاحبه : 

 

  • مصاحبه کننده قبل از هر چیز باید دقیقا بداند چه اطلاعاتی را از مصاحبه شونده میخواهد دریافت کند به عبارت دیگر هدف از انجام دادن مصاحبه باید کًاملا روشن باشد .
  • پس از تعیین هدف باید به جستجو و تحقیقً پرداخت و اطلاعات کاملی درباره موضوع مصاحبه جمع آوری کرد و همچنین باید اطلاعاتی راجع به شخص مصاحبه شونده بدست آوریم چرا که این اطلاعات کمک بزرگی در ایجاد ارتباط بین مصاحبه کننده و مصاحبه شونده قبل از شروع مصاحبه ایجاد می کند .
  • یکی از راههای عملی برای آمادگی انجام مصاحبه سوال و جواب نزد خود می باشد مجسم کردن جواب یک سوال و بر مبنای آن طرح کردن سوال بعدی این حس را دارد که آمادگی مصاحبه کننده قبل از انجام مصاحبه بصورت تمرین انجام می شود. داشتن آمادگی قبلی به مصاحبه کننده کمک می کند که:

 

داشتن آمادگی قبلی به مصاحبه کننده چه کمکی می کند :

 

الف – مصاحبه شونده متوجه می شود که خبرنگار در کارش جدی است.

  • – وقت مصاحبه با طرح مطلبی که امکان بدست آوردن آن از راههای دیگری موجود است تلف نمی شود و مصاحبه به موضوعات اصلی اختصاص خواهد یافت.
  • – تحقیق قبلی امکان بررسی سوالهای مهم را بوجود می آورد که در غیر اینصورت ممکن است پرسیده نشود.
  • – جریان مصاحبه در کنترل خبرنگار است.

و  – ارزیابی مطالب مصاحبه شونده در جریان مصاحبه امکانپذیر خواهد بود.

 

نکات مهم انجام مصاحبه :  

گاهی اوقات شروع مستقیم مصاحبه با مطرح ساختن سوالات تند و برخورنده می تواند بدترین نوع شروع کار باشد و مصاحبه شونده را تا آ]ر مصاحبه درگیر سوال اول کند و این کار باعث می شود تا ترس و احتیاط فرد مصاحبه شونده بیشتر شود و در این صورت مصاحبه گر هیچگاه نمی تواند پاسخ سوالات اصلی خود را بگیرد.

بنابراین باید مصاحبه گر هوش و ذکاوت خود را بکار گیرد و مصاحبه را با طرح مطالب مورد علاقه مصاحبه شونده آغاز کند .

بهتر است  در ابتدا مصاحبه کننده طرح دوستی و رابطه ای دو طرفه را با فرد انجام دهد.

 

مهم ترین مسئله انجام مصاحبه  

 

برخی مصاحبه شوندهها از ضبط صوت بیم دارند و از دیدن آن دچار اضطراب میشوند به همین دلیل امکان دارد بسیاری از مطالب خود را سانسور کنند بنابراین بهتر است در مصاحبههایی که از حساسیت زیادی برخوردار می باشد بیشتر یادداشتبرداری انجام شود. البته مصاحبهکننده می تواند با استفاده از حافظه خود انجام مصاحبه را سریعتر کند. در بسیاری مواقع حاشیه هایی یک مصاحبه و پرداختی که مصاحبه گر به آن میدهد از خود مصاحبه گیراتر میشود و مصاحبه را جذاب میکند. .

یکی دیگر از مسائل مهمتر در این زمینه این است که خبرنگار تحت هیچ شرایطی نباید بگذارد تا سکوت بر جو مصاحبه حاکم شود.

 

مراحل تهیه یا انجام یک مصاحبه را نام ببرید یک مورد را شرح دهید؟  

الف – تعیین موضوع

ب – مطالعه و شناخت موضوع و شناخت جایگاه حقوقی و اجتماعی مصاحبه شونده

ج( طراحی و تدوین پرسشها

د( گرفتن وعده مصاحبه

 

 الف – تعیین موضوع :  

 

تعیین موضوع در مصابه از طریق زیر امکان پذیر است:

  • موضوع، کسب خبر از نهادی است که منبع خبر محسوب میشود .
  • موضوع، جمع آوری اطلاعات تکمیلی در مورد خبری است که قبلاً عنوان شده است .
  • موضوع، شخص یا اشخاصی هستند که شناخت آنان برای مخاطب مفید است .

 

راههای دستیابی به موضوع مصاحبه : 

 

  • آرشیو سازمانها و پرونده آنها .
  • از طریق کار با شبکههای ارتباطی و اطلاعاتی مانند اینترنت .
  • آرشیو روزنامه ها و مجلات .
  • کسب اطلاعات از نظر کارشناسان، صاحب نظران و همکاران .

 ب – مطالعه و شناخت موضوع و شناخت جایگاه حقوقی و اجتماعی مصاحبه شونده :  

مطالعه و شناخت موضوع و مصاحبه شونده در تهیه مصاحبه به ویژه مصاحبه خبری لازم است. موفقیت خبرنگار در انجام مصاحبه بستگی به کوشش او در مطالعه و تحقیق قبلی درباره موضوع مصاحبه و شناخت شخصیت و ویژگی های مصاحبه شونده دارد. خبرنگاری که اطلاعات ناچیزی درباره موضوع مصاحبه و مصاحبه شونده دارد معمولاً مصاحبهای ناقص تهیه کرده و براساس اطلاعات ناقص به دست آمده خبری ناقص تهیه می کند. داشتن آمادگی قبلی و انجام تحقیق قبل از شروع مصاحبه میتواند در موارد زیر به خبرنگار کمک کند:

مصاحبه شونده متوجه میشود که خبرنگار در کارش جدی است و اطلاعاتی درباره موضوع مصاحبه دارد .

وقت مصاحبه تلف نمیشود.

تحقیق قبلی امکان طرح پرسش های مهم را به وجود میآورد که در غیر اینصورت ممکن است پرسیده نشود.

جریان مصاحبه در کنترل خبرنگار خواهد بود و امکان طرح مسائل پیش پا افتاده ضعیف است.

ارزیابی مطالب مصاحبه شونده در جریان مصاحبه امکانپذیر خواهد بود.

 

باید توجه داشت در مواردی که وقت کم است یا خبرنگار درباره موضوع و مصاحبه شونده اطلاعات کافی دارد میتوان تحقیق قبل از مصاحبه را انجام نداد .

 

ج – طراحی و تدوین پرسش ها :

 

پس از آنکه خبرنگار تا حد امکان در مورد مصاحبه شونده و موضوع مصاحبه تحقیق و مطالعه کرد باید پرسشهای خود را با توجه به نوع مصاحبه طرح کند. موفقیت یک مصاحبه بستگی زیادی به نحوه طرح سئوالها دارد. در طرح پرسشها باید به نوع مصاحبه توجه کرد، اگر نحوه اداره مصاحبه به صورت هدایت شده باشد طرح پرسشها به صورت مشخص است و اگر جریان اداره مصاحبه به صورت هدایت نشده باشد طرح سئوالات باید کلی باشد .

در مصاحبه هدایت شده معمولاً خبرنگار پرسشهای خود را به صورت مشخص مطرح میکند و انتظار دارد جواب مشخص هم دریافت کند، اما در مصاحبه هدایت نشده خبرنگار از پرسشهای مشخص اجتناب میکند و سئوالات خود را به صورت کلی مطرح مینماید .

استفاده از پرسش های از قبل تعیین شده :  

در میان روزنامه نگاران این نکته که پرسشهای مصاحبه باید از پیش نوشته شود یا خیر اختلاف نظر وجود دارد. برای یک خبرنگار تازه کار طرح پرسشهای مصاحبه قبل از شروع مصاحبه ضروری است. از مزایای پرسشهای از پیش تعیین شده در مصاحبه این است که به خبرنگار کمک میکند که موضوع مصاحبه از خاطرش نرود و پرسش های گوناگون را فراموش نکند .برخی از افراد در هنگام مصاحبه با مطرح کردن موضوعهای گوناگون کنترل مصاحبه را از دست خبرنگار خارج میکنند و اگر پرسشها پیش روی خبرنگار نباشد خبرنگار با دشواری قادر به هدایت مصاحبه در مسیر دلخواه خواهد بود. دیگر اینکه همراه داشتن پرسش های مصاحبه به مصاحبه شونده این تصور را میدهد که خبرنگار در کارش جدی است و به مصاحبه اهمیت داده است .

ایراد اصلی پرسش های از پیش تعیین شده این است که تمرکز فکری خبرنگار را محدود به آنچه که در پیش روی خود دارد میکند و نمیتواند در رابطه با موضوعهای تازهای که مصاحبه شونده طرح کرده است سئوالی بپرسد. در بسیاری از مواقع مصاحبه شونده موضوع تازه ای را بیان می کند که خود آن موضوع نه آن موضوعی که از قبل در ذهن خبرنگار بوده است ،  حاوی ارزش خبری است و باید شکافته شود. خبرنگار همواره باید آمادگی طرح پرسشهای جدید را داشته باشد و این کار تنها در صورتی امکانپذیر است که او در مورد موضوع مصاحبه دانش کافی داشته باشد. مناسب ترین روش آن است که خبرنگار چارچوب اصلی موضوع و سئوالهای خود را به صورت مشخص و کلی طرح کند ولی در هنگام مصاحبه به مطالب مصاحبه شونده هم توجه داشته باشد تا چنانچه موردی پیش آمد بتواند با طرح سئوال هایی که از قبل طرح نشده است موضوع را دنبال کند .

 

 

د-  گرفتن وعده مصاحبه :  

کلیه مصاحبه ها از طریق هماهنگی با روابط عمومی انجام میشود. این کار باید به گونهای انجام شود که از ایجاد اضطراب و نگرانی در مصاحبه شونده پرهیز شود و با لحن مناسب رغبت او را برای مصاحبه زیاد کند. روز و ساعت مصاحبه شخصاً توسط مصاحبه شونده تعیین می گردد .

 

3-ویژگی های طرح ریزی  سوالات مصاحبه  :

نظم پرسشنامه :

ترتیب قرار گرفتن سوالات پشت سرهم یعنی اینکه باید مهمترین به روزترین و داغترین مسائل مهم در شروع سوالات باشد و کم اهمیت ترین آنها در انتها قرار گیرد زیرا افراد در ابتدا مصاحبه آمادگی بیشتری برای انجام مصاحبه دارند و در انتها خسته می شوند و جوابهای کوتاه و به اصطلاح عامیانه به سوالات می دهند سوالات یک مصاحبه حدالمکان باید به مربوط و مکمل یکدیگر باشند معمولاً در مصاحبه های شفاهی امکان اینکه در دل سوال قبلی بتوانیم سوال جدیدی ایجاد کنیم بسیار زیاد است که این امکان در مصاحبه کتبی وجود ندارند.

 

صراحت پرسشنامه :

پرسش های یک پرسشنامه باید صریح، رسا و مستقیم باشند ، حدالمکان از حاشیه پرهیز کرد و اصل موضوع را در نظر گرفت . به اصطلاح گفته می شود یک مصاحبه باید طوری طراحی شود که راه فرار و حاشیه رفتن را به روی مصاحبه شونده ببندد و او را در جایگاهی قرار دهد که گریز  از پاسخ صریح باشد همچنین از تعارف و دادن القاب و سایر موارد در مصاحبه خود داری کند.

 

4-سوالات ساده و مرکب :  

 

سوالات مرکب :

یعنی سوالاتی که در دل خود حاوی چند سوال کوچکتر باشد این نوع سوال از بدترین نوع سوالات محسوب می شود . شرایط وقتی بدتر می شود که این چند سوال از لحاظ موضوعی خیلی نزدیک به هم باشند چرا که می تواند طرف مقابل را گیج کند و در بیشتر موارد مصاحبه شونده به یک یا دو جزء از سوال مرکب بیشتر پاسخ نمی دهد.

 

سوالات ساده :

در سوالات ساده گرفتن جواب راحت تر است و حدالمکان باید سوالات محدود و کوتاه باشد مگر در جائیکه مصاحبه شونده مجبور باشد مطالبی را در انتها توضیح دهد.

 

موفق باشید

5/5

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *